Tribina „Tri boje Crne Gore: Vjera, jezik, pismo“ organizovana je  u  Crkveno-narodnom domu Sveti Vasilije Ostroški u Nikšiću, u organizaciji Srpskog nacionalnog savjeta Crne Gore, Matice srpske-Društvo članova CG i Nacionalnog pokreta NJegoš.

U punoj sali, publika je imala priliku da čuje besjede književnika Milutina Mićovića, istoričara dr Vasilja Jovovića i prof. dr Jelice Stojanović.

„Svi konflikti u Crnoj Gori,- ideloški, društveni, politički, potiču iz onih pitanja koja nazivamo identitetska. Ona su se za ovih 20 -ak g. usložnila skoro bezizlazno, iz dva glavna razloga. Iz prostora državne vlasti, ta su pitanja preuzeli ideolozi ovakve Crne Gore, koji imaju namjeru da preorganizuju kulturni identitet Srba Crnogoraca, odvajajući ih od istorijskog i duhovnog temelja. Na tom putu im pomažu ljudi iz kulture, koji su spremni da slijepo služe politici.

Na drugoj strani, pitanja srpskog identiteta Crne Gore, preuzeli su takođe političari, lišeni kompentencije za tako složena i duboka pitanja, ali ispunjeni ambicijom, da od njih prave svoj stranački i politički rezultat. Zato su se ta pitanja vratila opet nama i cijelom narodu, kucajući na vrata svakog od nas, i pitajući: ko si ti, ko smo mi, ko ste vi? Tako su intonirana, ova pitanja, kao da nam od njih zavisi naša budućnost i život“, naglasio je u uvodnom dijelu svoje besjede književnik Mićović i dodao:

„Meću mnogim podjelama u Crnoj Gori, dešava se, poslednjih dvadesetak godina, ova podjela u prostoru jezika, to jest – u prostoru razumijevanja uloge uma, razuma, slobode: jedni smatraju da njihov život gubi vrijednost ako se odvoji od ovog dubljeg, predačkog smisla i pamćenja, drugi, kao da su jedva čekali da se nekako otarase tog nedoglednog, opterećujeć smisla, pa iako su mu u njemu svi preci.“

Mićović je, pozivajući se na uvodne stihove NJegoševog „Gorskog vijenca“, „pleme moje snom mrtvijem spava“, istakao da je NJegoš upravo mislio na ovakve, ali ta se pjesnikova riječ čula i među usnulima, i neke probudila, a čula se i među otpalima, i neke vratila u svoje porijeklo.

„Imamo na kraju izoštren paradoks, koji prožima savremenu Crnu Goru: Oni koji nemaju ništa, koji su odbačeni od ove Crne Gore, obnavljaju ne samo njen temelj, nego i njenu savremenu kulturu, promovišu slobodu u duhu NJegoša i Marka Miljanova, imaju sve, iako nemaju ništa u svojoj državi. I one koji su integrisani u ovakvu ideologizovanu antinjegoševku Crnu Goru, koji nemaju u svojim djelima i pregnućima ništa vrijedno, ali imajući sve drugo“, naglaso je Mićović i apostrofirao:

„Nadam se, da mi koji baštinimo srpski podvižnički etos Crne Gore, ujedinjeni u osnovnom saznanju, i udruženi u svojim djelima, možemo nešto da promijenimo“.

Vertikala svakog prostora, svakog grada, sela, svakog plemena, kućića i odžakovića, svakog srca koje je svojom najdubljom suštinom izraslo iz iskona i sluša otkucaj i eho vjekova – jeste srpski jezik i njegov grafijski izraz, srpsko pismo – ćirilica (JEZIK JE NAŠA NEVIDLJIVA CRKVA). Taj jezik i to pismo ostavili su nam naši preci (davni i pradavni, bogodavni i BOGOMDAVANI) potomcima, u nadubljem JESAM i VJERUJU, kazala je Dr Jelica Stojanović.

Podsjetivši da je „srpsko ime je starije i od slovenskog (ili se javlja paralelno sa njim)“ ona je istakla da su u najranijem periodu narod i jezik jedno, nose isto ime jer su isto: jezik je značio narod.

„JEZIK «SRPSKI» tada je značio srpski narod“, naglasila je Stojanović.

Ona je podsjetila da je Nikšić tipični nosilac IH dijalekta.

„Mnogi su govor Nikšića isticali kao uzor ‘pravilnosti’ i čistote srpskog jezika. Taj melodični četvoroakcenatski sistem, jedinstven je u svijetu. Iz toga je proistekao i odabir V.S. Karadžića“, ističe Stojanović.

Ćirilica je istorijsko pismo svih prostora koje su danas u sastavu Crne Gore, napomenula je ona i zaključila:

„Jesmo li ostali neki drugi ljudi…, jeu li nam usadili nove gene (nehumske, nehercegovačke, nesrpske, necrnogorske…) – montenegrinske «likova», jesmo li postali kreature nove vlasti… Naravno da nijesmo: jer NE DAMO SVETINJE…“

Prvi put u pisanim izvorima pominje se župa Onogoste u „LJetopisu popa Dukljanina“ (u 30 glavi), u oblasti Podgorje (Submontana), podsjetio je Vasilj Jovović. „O jakoj hristijanizaciji ovog područja govore nam podaci da je u Nikšićkom polju postojalo pet manastirskih kompleksa: Sv. Luke u Župi, u mjestu Rastićima u Ozrinićima, u Kusidama ispod Medar Dola, u Ćelanskom Dolu ispod Budoša, i u Popima. Sve su ih Turci porušili, a do danas se sačuvao Župski manastir, kao i crkva Sv. Petra i Pavla pod Trebjesom iz nemanjićkog perioda. Kaluđeri su u manastirima omogućavali elementarnu pismenost i njegovali tradiciju narodne države i slavu Nemanjića“, navodi on.

Podsjećajući na istorijske prilike u kojima je tokom vjekovao dospijevao Nikšić, Jovović je istakao da su „crnogorske vladike i vladari vodili su borbu i protiv nikšićkih Turaka, sve do konačnog oslobođenja grada 9. septembra 1877. godine i pripajanja dijela Hercegovine i grada Nikšića Kneževini Crnoj Gori na Berlinskom kongresu 1878. godine“. „U Knjaževini/Kraljevini Crnoj Gori, na sponi Stare Crne Gore i Hercegovine, Nikšić doživljava privredni, ekonomski, demografski i kulturni preobražaj. Nikšić je građen kao prva planski i urbanistički uređena varoš (po projektu Josipa Sladea), a zahvaljujući pomoći ruskog dvora podignuti su Saborni hram Sv. Vasilija Ostroškog i carev most“, navodi Jovović.

U umjetničkom dijelu programa, učestvovali su: Crkve hor Sv. Novomučenik Stanko, pjesnici Milica Bakrač, Sava Radulović i Radinko Krulanović, aforističari Blažo Papović, Predrag Baćko Milačić i guslar Maksim Vojvodić. Voditelji večere Milica Bakrač i mr Milorad Durutović.

Izvor: Novine Srpske