Na današnji dan – Josif Marinković
Josif Marinković, srpski kompozitor i horovođa, rođen je na današnji dan, 11. oktobra 1851. godine, član Srpske kraljevske akademije, koji je najveći dio stvaralaštva posvetio herojskoj romantičarskoj muzici, znatno je obogativši u tehničkom i izražajnom pogledu.
Njegove solo pjesme i mnoge horske kompozicije uz pratnju klavira poseban su doprinos srpskoj muzici. Završio je Orguljašku školu u Pragu i u Beogradu je bio dirigent Pjevačkog društva “Obilić”.
Djela: horovi “Narodni zbor”, “Junački poklič”, “Kola”, “Potočara”, “Zadovoljna reka”, solo pjesme “Čežnja”, “Kaži mi, kaži, Stojanke”, crkvena muzika: “Liturgija”, “Pomen”, “Carju nebesni”, “Opelo”.
Na današnji dan – Anatol Frans
Anatol Frans, francuski pisac, umro je na današnji dan, 12. oktobra 1924. godine, član Francuske akademije i dobitnik Nobelove nagrade za književnost 1921.
Izvanredan stilista, izvrgavao je oštroj satiri francusko društvo u vrijeme Treće republike i istupao protiv militarizma i šovinizma, razobličavajući potkupljivost buržoaske vlade i štampe, što mu je donijelo naziv “buntovnog akademika”.
Djela: zbirka pjesama “Zlatne pjesme”, romani “Zločin Silvestra Bonara”, “Savremena istorija”, “Crveni krin”, “Bogovi su žedni”, “Pobuna anđela”, “Taida”, “Epikurov vrt”, “Mišljenja opata Žeroma Koanjara”, “Ostrvo pingvina”, “Pečenjarnica kraljice Pedok”, “Život u cvijeću”.
Na današnji dan – Margaret Hilda Roberts
Margaret Hilda Roberts, poznata kao Margaret Tačer, rođena je na današnji dan, 13. oktobra 1924. godine, koja je 1979. postala prva žena premijer u istoriji Velike Britanije.
Držala je duže od svih položaj britanskog premijera u 20. vijeku, ali je 1990. primorana na ostavku odlukom rukovodstva njene Konzervativne partije.
Na današnji dan – Džulijus Kambarage Njerere
Džulijus Kambarage Njerere, istaknuti lider Pokreta nesvrstanih, umro je na današnji dan, 14. oktobra 1999. godine, prvi predsjednik Tanganjike od 1962. do 1985, kad je podnio ostavku, što je rijedak primjer u Africi.
Jedan je od osnivača Organizacije afričkog jedinstva 1963, a tri godine po okončanju borbe za nezavisnost od Velike Britanije 1964. bio je ključna figura prilikom ujedinjenja Tanganjike sa ostrvom Zanzibar, poslije čega je zemlja nazvana Tanzanija.
Na današnji dan – Fridrih Vilhelm Niče
Fridrih Vilhelm Niče, njemački filozof poljskog porijekla, rođen je na današnji dan, 15. oktobra 1844. godine, koji je bio zaokupljen temama smrti Boga (i idejom natčovjeka), voljom za moć i vječnim vraćanjem.
Optuživan je da je stvorio ideološku potku nacizma, ali je to krajnje proizvoljno tumačenje ozbiljna filozofska misao odavno odbacila. U početku je na njega snažno uticao Artur Šopenhauer, kad je nastao spis “Rođenje tragedije iz duha muzike”, ali je kasnije, suprotno Šopenhaueru, razvio ideju o potvrđivanju života.
Ostala djela: “Tako je govorio Zaratustra”, “Volja za moć”, “S one strane dobra i zla”, “Sumrak idola”, “Ljudsko, odveć ljudsko”, “Genealogija morala”, “Radosna nauka”, “Nesavremena razmatranja”.
Na današnji dan – Ginter Gras
Ginter Gras, njemački pisac, rođen je na današnji dan, 16. oktobra 1927. godine, koji je svjetski uspjeh postigao već prvim romanom “Limeni doboš”, ispoljivši vitalnu pripovjedačku snagu, egzaktno fiksiranje malograđanske sredine u vrijeme nacizma, jedak cinizam i grotesku kojima razgolićuje društvene konvencije i ideologiju.
U javnom životu često se upuštao u žestoke polemike i osporavanja, posebno politike vlade u Bonu, optužujući je, na primjer, da vodi “varvarsku politiku” prema strancima i da Tursku snabdijeva oružjem kojima Ankara “uništava sopstveni narod”, zbog čega se “stidi sopstvene zemlje” koja sve svodi na privredne kriterijume.
Ostala djela: romani “Limbur”, “Pseće godine”, “Lokalna anestezija”, “Susret u Telgteu”, “Široko polje”, novela “Mačka i miš”, drame “Poplava”, “Plebejci uvježbavaju ustanak”, zbirke pjesama “Čvorište pruga”, “Ispitan”. Nobelovu nagradu za književnost dobio je 1999. godine.
Na današnji dan – Džon Rid
Džon Rid, američki novinar i revolucionar, umro je na današnji dan, 17. oktobra 1920. godine, čija su djela “Deset dana koji su potresli svijet” i “Crvena Rusija” najbolja hronika Oktobarske revolucije.
Popularnost je stekao kao dopisnik iz Meksika u vrijeme ustanka Fransiska Panča Vilje. Kao socijalista i protivnik imperijalističkog rata u Evropi 1914. je posjetio zapadnoevropska bojišta, a 1915. Grčku, Rumuniju, Srbiju, Rusiju i Tursku, pripremajući knjigu “Rat u istočnoj Evropi”. Napisao je potresne reportaže iz Srbije, u kojoj je bio u aprilu i maju 1915. U Rusiju je došao 1917. i oduševio se komuinističkom revolucijom. Vrativši se u SAD postao je jedan od osnivača Komunističke partije i član Izvršnog odbora Kominterne. Poslije smrti od tifusa u Bakuu sahranjen je pod zidinama Kremlja u Moskvi.
Na današnji dan – Tomas Alva Edison
Tomas Alva Edison, američki pronalazač, umro je na današnji dan, 18. oktobra 1931. godine, koji je zadužio svijet mnogim pronalascima, poput sijalice sa ugljenim vlaknom, fonografa /gramofon/, mikrofona, fonometra.
Usavršio je i telegraf i akumulator, znatno poboljšao dinamo-mašinu, pronašao kinetoskop i prvi primijenio celuloidnu filmsku traku od 35 milimetara. Sagradio je prvi filmski atelje u svijetu. Registrovao je više od hiljadu pronalazaka, a savremenici su ga smatrali “prvim dobrotvorom čovječanstva”.
Na današnji dan – Nikola Prvi Petrović Njegoš
Nikola Prvi Petrović Njegoš, crnogorski kralj, vojskovođa i pisac, rođen je na današnji dan, 19. oktobra 1841. godine, skoro šest decenija vladar Crne Gore, koja je u tom periodu dvostruko uvećana i međunarodno priznata.
Skupština glavara ga je 1860. proglasila knezom, kralj je bio od 1910. do 1918, a vladavina mu je bila ispunjena oslobodilačkim borbama i nastojanjem da očuva nezavisnost države, u čemu je tijesno sarađivao sa Srbijom. Poslije invazije Austro-Ugarske u Prvom svjetskom ratu, u januaru 1916. je otišao u Francusku, gdje je umro 1921. Velika narodna skupština u Podgorici ga je 26. novembra 1918. zbacila i proglasila prisajedinjenje Crne Gore Srbiji.
Pisao je drame i pjesme, uključujući dramu u stihovima “Balkanska carica” i patriotsku pjesmu “Onamo, ‘namo”. Posmrtni ostaci kralja Nikole i kraljice Milene preneseni su u zemlju u oktobru 1989. i sahranjeni na Cetinju.
Na današnji dan – Henri Luis Stimson
Henri Luis Stimson, američki političar, umro je na današnji dan, 20. oktobra 1950. godine, ministar rata SAD-a od 1911. do 1913. i od 1940. do 1945, idejni tvorac najvećeg pojedinačnog ratnog zločina u istoriji čovječanstva.
Na njegovu preporuku predsjednik SAD Hari Truman odlučio je da u avgustu 1945. baci atomske bombe na japanske gradove Hirošimu i Nagasaki, premda je Japan praktično već bio poražen u Drugom svjetskom ratu.
