Ličnosti iz istorije Crne Gore

Vaso Ćuković je najveći crnogorski dobrotvor svih vremena.

Rođen u Risnu, 09. jula 1858. godine od oca Lazara i majke Stane, u uglednoj trgovačkoj porodici, sa osmoro djece. Volio je školu, kao mlad pomagao ocu u trgovini, i izučio zanat u Risnu, ali, nemirnog duha, već sa 12 godina je otputovao kod tetka u Trst, koji je takođe bio trgovac. U Trstu je završio višu trgovačku školu i odlično savladao grčki i italijanski jezik.

Sa 16 godina se zaposlio u, tada poznatoj, grčkoj firmi “Hydias” kao činovnik. 1877. godine je, na nagovor jednog pomorskog kapetana iz Risna, kojeg je sreo u Trstu, otplovio za daleku Ameriku. Prvo u Njujork, pa San Francisko gdje je imao namjeru da se bavi trgovinom. U početku je to išlo veoma teško. Radeći svakojake poslove, učeći jezik , put ga je odveo u Denver, Kolorado. Tu kupuje zemlju, nastavlja trgovinu, otvara tada poznate kockarnice i za kratko vrijeme stiče veći kapital.

Zahvaljujući svojim sposobnostima i inteligenciji Vaso Ćuković postaje u to vrijeme jedan od najuglednijih i najuticajnijih ličnosti grada Denvera. Žrtvujući svoja materijalna sredstva učestvuje u izgradnji i uljepšavanju grada, pomaže razne humane akcije i učestvuje u javnom i političkom životu.

Veliko čovjekoljublje je pokazivao i u svojoj sredini u Denveru pomažući siromašne i bolesne. Pomagao je i naše iseljenike a bio je dobar poznanik i prijatelj sa Nikolom Teslom i Mihailom Pupinom.

Najveće dobročinstvo je pokazao prema svojim Crnogorcima, od kojeg se posebno izdvaja:
– 1922. godine u čast svojih roditelja,osnovao je fondaciju “Zadužbina Lazara i Stane Ćuković” za školovanje djece siromašnih roditelja iz Risna. U narednih pet godina fond je povećavao, tako da je 1927. godine dostigao 100.000 dolara. Od tog fonda školovalo se 99 učenika.
– 1929. godine poslao je risanskoj opštini 2.000.000 dinara za vodovodnu mrežu i elektrifikaciju mjesta i za izgradnju Narodnog doma u Risnu. Dom je završen i otvoren 1931. godine i bio jedan od najmodernijih sve do zemljotresa 1979. godine kada je stradao i nije obnovljen.
– pomagao je svoj narod u vrijeme Prvog svjetskog rata na Balkanu,
– sirotinji u Risnu je redovno, pred Uskrs i Božić, slao po 10.000 dinara (20.000 godišnje)
– za crkvu Sv.Petra i Pavla u Risnu je kupio pet velikih zvona u vrijednosti od 100.000 dinara
– Manastiru S. Đorđe u Risnu za popravku, zvono i izradu puta za kola poklonio je, u dva navrata, 460.000 dinara;
Poslije smrti 1933. godine najznačajnija i najhumanija poruka čovjeka koji je umjesto velikih riječi činio velika djela Vasa Ćukovića je da se u Risnu sagradi velika bolnica, kao pomoć siromašnim i bolesnim. U njegovom testamentu je stajalo: “Još za života želio sam da u svom rodnom mjestu podignem modernu bolnicu. Ako je Risan nepodesan za ovakvu jednu zdravstvenu ustanovu, neka se onda ona sagradi u nekom drugom mjestu u Boki …”
Za ovu svrhu zavještao je 25.000.000 predratnih dinara i postavio rok od 21 godine od njegove smrti za realizaciju.
Porukom je, izmedju ostalog, veći iznos imovine, preko 1.300.000 dolara ostavio svojoj najbiližoj rodbini, a iznos od 100.000 dolara za izgradnju skulpture u centru Denvera u čast njegovog velikog prijatelja gradonačelnika Denvera.

Vaso Ćuković je umro u svom domu u Denveru dana 20. decembra 1933. godine u 75 godini.
Specijalna bolnica u Risnu nosi ime ”Vaso Ćuković”.

Izvor: Licnosti Crne Gore