“San i java”, Miloš Đurđevac

Odnos sna i jave je sučeljavanje racionalnog i iracionalnog. Motiv sna često je dat kao opozit realnosti, kao da je to neki drugi prostor u odnosu na racionalni svijet.

Dugo je ljudima trebalo da otkriju zakonitosti i ovog realnog svijeta, a kamoli da se bave pitanjem o svijetu snova. Naravno, čovjek kao radoznalo biće konstantno je metodama u psihologiji pokušavao da odgonetne to pitanje, no i dalje nije sasvim jasan odgovor. Laza Kostić jedan je od književnika koji se dotakao ove teme, ali na svoj način. On nije samo umjetnik, on je i mislilac, pjesnik-filozof, pa i ne čudi što se baš on pozabavio ovom temom. Njegovo načelo ukrštaja suprotnosti daje objašnjenje za odnos sna i jave, ali i drugih opozicija. Suprotnosti su date u simetričnom i harmonijskom odnosu (san i java su potpuno različiti svjetovi, ali su oni dio jednog ljudskog bića, dolazi do međusobnog prožimanja u ljudskoj svijesti).

Motiv sna često je u književnosti dat kao motiv predskazanja. Ima funkciju da nagovijesti šta će se u budućnosti desiti, da opomene aktere dešavanja na moguće scene u daljem toku radnje. Pa, i u svakodnevnom životu nerijetko se može čuti prepričavanje snova i nagađanja na koji način je on povezan sa realnošću. Nekada je san prekretnica u načinu razmišljanja jednog čovjeka. Tu je da opomene i navede čovjeka da se promijeni, umjesto što bi ga sačekao vruć šamar realnosti. Takođe, jasno je i da realnost kreira snove: obično se motivi iz stvarnosti pojavljuju u tom imaginarnom svijetu, pa se tim elementima realnog stvara novi, imaginarni svijet.

Odnos sna i jave zanimljiv je koliko i misteriozan. Razum i osjećanja kod čovjeka su ti koji povezuju ova dva svijeta.

Miloš Đurđevac