Održano predavanje na temu ,,Stefanu Mitrovu Ljubiši u čast“

U organizaciji JU Narodna biblioteka „Njegoš“ Nikšić u Gradskoj kući održano je predavanje akademika Radomira V. Ivanovića na temu ,,Stefanu Mitrovu Ljubiši u čast“.

Uz podršku Opštine Nikšić predavanje je organizovano u okviru februarskog repertoara Nikšićke kulturne scene 2022, a povodom dana rođenja čuvenog književnika.

Na samom početku okupljene je pozdravila moderatorka Magdalena Smolović, bliže ih upoznavši sa biografijom akademika Radomira V. Ivanovića: „Akademik Ivanović je svjetski poznat i priznat književni istoričar, teoretičar i kritičar i koji se pored književne nauke bavi i pozorišnom istorijom i kritikom. Autor je 30 monografija i 40 knjiga studija i ogleda. Njegovi radovi prevedeni su na preko 15 svjetskih jezika. Član je Crnogorske akademije nauka i umjetnosti, Makedonske akademije nauka i umjetnosti i počasni doktor nauka Univerziteta Kiril i Metodij u Skoplju. Dobitnik je brojnih naučnih, kulturnih i književnih nagrada. Prošle (2021) godine CANU je izdanjem knjige ,,Metode i dometi savremene nauke o književnosti“ obilježila dvostruki jubilej akad. prof. dr Radomira Ivanovića, i to: 85 godina života i 60 godina naučnog rada.“

Predavanje je koncipirano pomoću tri ključna pitanja od kojih se prvo odnosi na periodizaciju djela Stefana Mitrova Ljubiše. Periodizacija se može podijeliti u dvije faze: prva kojoj pripada „Opštevstvo Paštrovsko u okružju Kotorskom“, dok druga faza obuhvata zbirku integralne proze „Pripovijesti crnogorske i primorske“, i nedovršenu zbirku „Pričanja Vuka Dojčevića“. Ipak, prema hronološkoj podjeli postoje četiri faze: I faza 1845-1900, II faza 1901-1914, III faza 1918-1941. i IV faza 1945-2017, pri čemu se posljednja dalje dijeli: a) 1946-1970. i b) 1971-2017. Hronološka preglednost može poslužiti kao orijentir i sugerisati širi kontekst Ljubišinog stvaralaštva. Naime, akademik Ivanović na osnovu svoje studije „Kazalice Stefana Mitrova Ljubiše“ polazi od teze da u interpretaciji i recepciji Ljubišino djelo ne smije ostati zatvoreno unutar romantičarskog obzorja. Prema njegovom mišljenju Stefan Mitrov Ljubiša u svom „Životopisu“ sebe pogrešno pozicionira, što ugledne naučnike i istraživače navodi na pogrešne zaključke, uz napomenu da su takve tendencije bile prisutne i zbog njegovog političkog djelovanja. Jer, kako ukazuje akademik Ivanović, Ljubiša je „klasicizam zamijenio romantizmom u vrijeme kada on predstavlja klasični obrazac realizma“, on nije „predstavnik nikakve romantičarske škole, nego je predstavnik realističke škole“, tačnije „predstavnik protorealizma, klasičnog, socijalnog i fantastičnog realizma“. Neotklonjive primjese romantizma mogu se između ostalog objasniti time što je Ljubišino djelo u svojoj širini zasnovano na usmenoj književnosti.

U odgovoru na pitanje o složenosti definisanja fragmentarne i integralne proze sa stanovišta naratologije i genologije, akademik Ivanović najprije smatra da je Ljubiša, poput recimo Marka Miljanova, idiomatičan pisac. Na tragu značajnih filologa i teoretičara književnosti, pokazuje se da neminovnost smještanja unutar žanrovskog obrasca proističe iz već pretpostavljenog horizonta razumijevanja u kojem se svaki žanr na početku nalazi, da bi se u daljem razvoju učinilo ubjedljivim da je „volja žanra veća, snažnija od volje autora“. Pisac ima samosvijest, a ona je ipak neraskidivno vezana za žanrovsko određenje. Govorio je i o zadržavanju jednako relevantne kvalitativne i kvantitativne diobe, onako kao što je Ljubiša znao da „riječi treba mjeriti a ne brojati“; i o potrebi za hijerahijom u slijedu: elementarna sekvenca, kratka priča, novela, pripovijetka i roman. Tako se ispostavlja da se zagonetka žanra, uopšte razvrstavanje književnosti u kvalitativnom smislu može otključati jednostavnošću, izbjegavanjem opširnosti i odsustvom suvoparnosti stila.

U završnom dijelu naznačena je i aksiologija kao filozofska disciplina. Pitanje vrednosnih kriterijuma se naročito proteže od filozofije i estetike, preko poetike pa sve do komparatistike i kulturologije. Akademik Ivanović ističe da bez utemeljenog vrednovanja prijeti opasnost od nivelacije, u kojoj se ne bi moglo izdvojiti ono što zaista vrijedi u mnoštvu. Stoga treba obratiti pažnju na najvažnije radove u ljubišologiji, iz domena teorije književnosti, književne kritike, nauke o jeziku, čak i u okviru interdisciplinarnog obrazovanja. Otuda i najvažnije knjige iz ljubišologije su: književno-istorijska monografija Božidara Pejovića „Književno djelo Stefana Mitrova Ljubiše“, monografija Radoslava Rotkovića „Tragajući za Ljubišom“, „Pripovedanje kao opsesija“ Nova Vukovića, „Govor Paštrovića“ Miodraga Jovanovića, „Jezik Stefana Mitrova Ljubiše“ Miodarke Tepavčević, „Stilski efekti Stefana Mitrova Ljubiše“ Larise Razdobudko Čović, „Njegoš i Ljubiša“ Milorada Nikčevića.

Uvaženi akademik Ivanović je izrazio zadovoljstvo zbog posjećenosti i zainteresovanosti publike, uz nadu da će Nikšić kao „centar inicijacije“ postati mjesto gdje će se u budućem periodu organizovati događaji koji bi stavili naglasak na „književno djelo Stefana Mitrova Ljubiše u ogledalu književne kritike“.