Dodjelom nagrada završeni XXVI Nikšićki književni susreti

25/12/2023

Završni segment programske platforme obilježilo je Proglašenje pobjednika Konkursa za književnu nagradu na manifestaciji XXVI Nikšićki književni susreti za neobjavljeni tekst u kategoriji poezije koji je JU Narodna biblioteka raspisala 18. novembra.

Moderatorka programa Nina Marković je u uvodnom dijelu pozvala profesora Radomana Čečovića da pročita obrazloženje Žirija koje vam prenosimo u cjelosti:

“Na konkurs za nagradu XXVI Nikšićkih književnih susreta za neobjavljene pesničke rukopise u kategoriji poezije, koju dodelјuje Narodna biblioteka „Njegoš“ (Nikšić), pristiglo je sedamnaest šifrom potpisanih pesničkih rukopisa. Na sednici održanoj 18. decembra 2023. godine, žiri nagrade, u sastavu Dragan Bošković (predsednik), Gordana Kustudić i Radoman Čečović, izdvojio je u uži izbor pet rukopisa (šifra: „251299“, „Feribot“, „Pričajna“, „Decembar – 2023“, „S02D20“), a na sednici održanoj 20. decembra 2023. godine jednoglasno je doneo odluku da nagrade budu dodeljene sledećim rukopisima:
PRVA NAGRADA
Šifra FERIBOT
DRUGA NAGRADA
Šifra 251299
TREĆA NAGRADA
Šifra DECEMBAR – 2023”.

Obrazloženje:

Rukopisi pristigli na konkurs neujednačenog su pesničkog kvaliteta. Najvećim delom su pisani u duhu romantičarske, „melodramske“, romantične poezije, obilujući pesnički početničkim temama: ljubav, draga, dragi, majka, otac, Bog, religija, priroda, itd., i oblikovani u maniru najkonvencionalnije pojmljenih pesničkih stereotipa. Jedan broj rukopisa se, opet, izdvojio veoma jasno artikulisanim estetskim kvalitetom i snažnijim individulanim izrazom. Pesnici ovih rukopisa suptilnije oblikuju poetsku figuraciju, otvaraju dublja značenja teksta, intenzivnije se „poigravaju“ sa kulturološkim znakovima. Rukopisi izdvojeni u uži izbor i oni koji su nagrađni, zavređuju ozbiljnu pažnju. U njima je intenzivnije izražena pesnička samosvest, svest o poeziji i kulturi, i odlikuju se kreativnim radom u jeziku, u žanrovima, profilišući autentičnost njihovih pesničkih glasova. Sve to ove rukopise preporučuje za buduća publikovanja, a njihovi autori, možemo tvrditi, već su napravili siguran korak u svom izlasku na književnu scenu. Žiri posebno pohvaljuje rukospis „Pričajna“ koji, svojim eliptičnim i svedenim pismom sigurno zadire u dubine i nepresušni duh (naše) tradicije.

Drugonagrađeni i trećenagrađeni rukopisi, „251299“ i „Decembar – 2023“, odlikuje konceptualni napor u komponovanju pesničkih knjiga, dinamičan raspored pesama, kulturološka svest znakova o sebi samima, poezije o pesništvu. Oba rukopisa su intenzivnije okrenuta savremenim, uvek modernizujućim tendencijama u poezji. Subjekti ovih rukopisa izražavaju aktuelnu neutemeljenost čoveka, a njihovo „identitetsko“ samopronalaženje odvija se u poeziji: u intenzivnoj figuraciji, neobičnim, čak drastičnim obrtima, cinizmom i ironijom („pesništvom marifetluka“), produženom melanholijom, eksplicitnim ili latentnim intertekstom kao razvijenim „razgovorom“ sa pesničkom, filozofsko-teorijskom i kulturnom tradicijom: Kafka, Mone, Bahtin, Mali Princ, Vasko Popa,… Prvonagrađeni rukopis, pod šifrom „Feribot“, poseduje najautentičnije oblikovan pesnički iskaz, dovodeći pesništvo na granicu dramskog, u samu srž igre. A ta igra nije više samo samoparodirajuća igra pesničkog subjekta, koliko je istovremeno komična predstava društva, društvenih anomalija, naše savremenosti, socijalna burleska, duhovita isto onoliko koliko predstavlja i trezven kritički dijalog sa savremenošću. Ova poezija, kao društveno angažovana, može se primeniti na sve drušvene poretke, dalekosežno parodijski preispitujući pojedinca i zajednicu u celni.

Rukopis se čita u dahu, a nakon čitanja ostaje odloženi „terapeutski“ smeh koji je pratio i čitanje, i to onaj smeh koji je odjek smeha bogova, i koji je nekada krasio veliku poeziju a danas se skoro više ni ne čuje. Smeh, igra, poezija koja je izašla iz korica i postavljena na „stand up“ scenu, ili je izašla na ulicu, tu je, oko nas, poezija koja je živa kao život što je živ – sve ovo nosi u sebi „Feribot“. I uz to: izvanrednu lakoću pisanja, žargon, vic, ulični sleng, „zafrkancije“, ironiju, burlesku, komiku. Sa punom svešću o celini rukopisa, i svešću svake od pesama, stihovima je ispričana jedna životna priča, i oblikovana cela jedna biografija, pravi roman u stihovima „Nikšićkog romansera“. A sva ova „zafrkancija“ – napomenimo i to – koliko je zafrkancija sa pojedincem, antropološkim i društvenim identitetom svakog od nas, toliko je zafrkancija i sa samom poezijom. I zato prava poezija. I, ne zaboravimo: kada se spuste zavese, kada utihne gromoglasni i dalekosežni smeh, onda se u punoći oseti sva gorčina, i sva tragičnost, i sav užas našeg društva, naše individualne i kolektivne egzistencije.

Nikšić, 20. decembra 2023. godine

Članovi žirija

Dragan Bošković (predsednik)
Gordana Kustudić (član)
Radoman Čečović (član)

Trećeplasirana Senada Užičanin, koja iz opravdanih razloga nije mogla prisustvovati proglašenju pobjednika, zahvalalila se organizatorima i stručnom žiriju za afirmaciju pjesničke riječi i dodijeljenu nagradu. „Čast mi je, i zadovoljstvo biti dio ove kreativne i pozitivne književne priče”, rekla je ona, uputivši iskrene čestitke ostalim dobitnicima nagrade. „Želim istaći da su Nikšićki književni susreti jedan most koji povezuje mlade umjetnike, a i oslobađa njihov književni potencijal. Kao dobitnica više književnih nagrada u zemlji i regionu, želim još jedanput istaći da mi je izuzetna čast biti dio ove pjesničke manifestacije”, navela je, zaključivši da: „Poezija , kao što vidimo, ponađe svoj put. Poezija živi s nama, i u nama, čekajući trenutak da ukaže na aktuelne društvene teme, sve ono nekazano, čime se poezija u suštini i treba baviti”. Prema njenim riječima, zbirka „Tijelo od prozirne kože” je glas dat ženi, onaj nečujni, jer poezija i služi tome da postanemo čujni.
Nakon toga je uslijedio razgovor dr Gordane Kustudić sa Šćepanom Popovićem i Bojom Pižuricom, dobitnicima II i I nagrade. Budući da nagrada istovremeno predstavlja i promociju pobjedničkih zbirki na Nikšićkim književnim susretima sljedeće godine, dr Gordana Kustudić je pojasnila kako će pokušati dati pregled nagrađenih djela, uz komentare samih autora u vlasittom stvaralaštvu. Na početku je govorila o trećenagrađenom rukopisu. Ovo djelo karakteriše: „Od početka jasno artikulisan ženski glas, artikulisan u dijalogu”, tim dijalogom autorka otvara sematičku polemiku svog poetskog izraza i taj glas je u stalnom dijalogu sa kulturom i kulturološkim kodovima, pojasnila je Kustudić. Zbog je već na početku jasno čitljivo bogatstvo intertekstualnosti, koja ovu zbirku čini autentičnom. Kao vrlo značajnu karakteristiku ovog rukopisa ona je izdvojila činjenicu o upotrebi stilskih figura, gdje: „Čak i one najjednostavnije stilske figure poput metafore i poređenja dobijaju sasvim specifičan značenjski obrt”. U tom smislu izdvojila je pjesme: „Nije Rubikova”, „Nije htjela” i „Plovidba”. Pojedine pjesme sadrže kritiku letargije društva kada je u pitanju stanje u kome se nalazi žena, od opisa zaštite ili nedostatka žaštite ženskog života, do nešto suptilnijih vidova mizoginije i arhetipski utisnutih stavova o ženi, među kojima je dr gordana Kustudić izdvojila pjesme: „Šta ako opet?”, „Fantomska bol”, „Potreba”, „Tragička krivica”, „Neprožvakane nakupine” i „Odlazak”. „U nekim pjesmama nailazimo na remitologizaciju mitomanske svijesti putem ironijskog otklona, onosno putem ciničkog dijaloga sa mitom”, istakla je ona. U ovoj zbirci tretiraju se i problemi konformizma i prilagođavanja, korz prizmu izrazito poetizovanog cinizma, kao u pjesmi „Recept za uspjeh”. Za kraj, napomenula je i imena djela i autora sa kojima ovaj tekst stupa u dijalog, a među njima su Bahtin, Kafka, „Mali princ” i grčki mitovi, između ostalih.
Govoreći o drugoplasiranom rukopisu istakla je kako je u pitanju najobimniji pristigli rukopis, koji je ujedno djelo mladog autora. Ova zbirka sadrži svojevrstan preludijum, koji nosi naslov „Zemlja kurtalisana” i osam cjelina: „Koje su semantički i simbolički naizgled nezavisne, a ipak estetski nastupaju u snažnom sadejstvu”, navela je Kustudić. „U ovom rukopisu je intenzivna stilska figuracija još od prvih stihova. Autentičan je i vid artikulacije subjektivnosti lirskog subjekta”, tvrdi ona, navodeći kao primjer toga pjesmu „Ispovijest”. Poetizovan je i paradoks živog odnosa među ljudima i to frazom „zaobljenost naših praznina”, ali i u semantičkoj cjelokupnosti pjesme „Tiranin”. Upečatljiv je motiv plave boje, mora u vezi sa njim, koji se poetskim oneobičenjem prenosi na referencijalne jedinice kojima taj pojam nije svojstven. Tako lirski subjekat govori: „Hteo sam godine plave, nakon stoleća sive”, a u zbirci je jasno prisutna binarna opozija plave i sive boje. „Pojam komuniste i komunizma je obrađen na umjetnički originalan način, procesuiran i artikulisan u vide, ne socio-političkog termina i fenomena, već kao duboko intiman doživljaj” istakla je ona. Motiv kamena i kamenog grada se dr Gordani Kustudić učinio možda i najsnažnijim u rukopisu, uz arhetipsku poetizaciju znakova i simbola, što je naročito vidljivo u četvrtom dijelu ove zbirke. Cijela šesta cjelina ovog rukopisa posvećenja je preispitivanju kulturoloških kodova i političkog ustrojstva, i tu se, kao naročito značajan, ističe simbol trbuha, i to u pjesmama: „Država neradnim danima”, „Golotinja prima”, „Predsednik”, „Ćuti”, „Raskoli” i „Masakr”. Nakon toga se okupljenima obratio autor zbirke, Šćepan Popović, koji istakao kako je zbirka podijeljena u više ciklusa koji su ga okupirali tokom vremena. Inače, kao student arhitekture, on je otkrio kako poeziju pokušava da sklopi s arhitekturom. „Tako je Kameni grad iz zbirke posvećen Ratku Vulanoviću. Imao sam jedan susret sa njim, kada mi je, da tako kažem, pozajmio jednu kamenu gredu iz Kamenog grada, koji je nekad bio nedaleko odavde i koji je bio dio moje instalacije, i on se zvao Trbuh svjetla. To ste baš dobro primijetili i to je bio lajtmotiv u većini pjesama”, priznao je Popović.
Komentarišući pobjednički rukopis, dr Gordana Kustudić je otkrila kako nijedna pjesma u njemu nema naslov, a predstavlja: „Jednu vrstu produžene romanse, koja zbilja ne dozvoljava bilo kakvo naslovljavanje”. Ovo djelo karakteriše parodijsko izvrtanje kulturnog koda sa kojim je u dijalogu, predstavlja artikulaciju logike subkulture, kao satiričnog ogledala aktuelne kulture i predstavlja originalan pjesnički izraz, prema njenom mišljenju. „To je, takođe, društveno angažovana poezija. Karnevalski modelovana, ozbiljna i bolna kritika društva i sistema, a domet njene kritike je dalekosežan i univerzalan”, objasnila je Kustudić. Živo obraćanje drugome je još jedna od značajnih osobenosti ove knjige, dje se svaka pjesma završava sa: „Razumiješ, ovaj”. Pjesme su lišene interpunkcije u službi smanatičke zgusnutosti i simboličkog naboja. Sve je to u službi poigravanja jezikom, odnosno artikulisanom i uređenom kulturom, i na kraju urušavanja takve kulture, kao neodržive. „U zbirci postoji komunikacija sa Biblijom i ‘bogoslovskim terminima’, što predstavlja jedno urnebesno pregnuće rehabilitacije i duhovne revitalizacije”, navela je dr Gordana Kustudić. Zbirka obiluje burleskom, urnebesnim smijehom, slengom, ironijom, zaglušujućom parodijom, i svi oni čine sredstva relativizacije sistema vrijednosti. Istovremeno ova poezija predstavlja afirmaciju onog kulturološkog koda koji se suprotstavlja uvreženom sistemu vrijednosti, koji je lažan, licemjeran i truo. Na kraju, tragedija daje ovom tekstu karakteristike dramskog djela, zaključila je ona. Osvrnuvši se na rečeno o svojoj zbirci, autor Bojo Pižurica je, zahvalivši se žiriju na nagradi, i na lijepim riječima i analizama njegovog djela, rekao: „Meni je drago ako je žiri uspio da vidi sve ovo što ste Vi pročitali, to mi nije bila namjera”, pojasnivši dalje kako je ova zbirka jedan pokušaj antipoezije. „Ovo je antikultura. Ovo je priča koja pokušava da jednim banalnim, trivijalnim jezikom ispriča što više priča, što više ravni da dotakne, a neće da sklizne ni u jednu”, otkrio je on. Prema njegovim riječima, ova zbirka se bavi samim čovjekom, njegovim emocijama, duševnošću, ali pazi da ne sklizne u njegovu duhovnost. „Tu dominira taj glavni junak, koji govori iz tog svoj velikog Ja, a svi znamo da je to veliko Ja paradigma ovog našeg društva”, to Ja, sa velikim J, je rušilačko i destruktivno po čovjeka i po društvo, naveo je Pižurica. Komentarišući odsustvo interpunkcije on je opisao govor u samom tekstu kao: „Neki neki potok koji krene iz nekog vrela jezika, pa onda krene prema svom ušću, nezadrživo, pa ja, kao autor toga, nijesam želio da bilo kakve brane postavljam, nego je to pušteno da ide, da teče samo od sebe”, na taj način pojasnivši svoj stvaralački postupak prilikom pisanja ove zbirke. Izborom odabranih pjesama predstavili su se prvonagrađeni i drugonagrađeni autori, time zatvorivši XXVI Nikšićke književne susrete.