U Gradskoj kući upriličena promocija knjige Nataše Nelević

Sinoć je u Gradskoj kući, u okviru programskog segmenta Nedjelja posvećena ženi, održana promocija knjige ,,Vodič kroz istoriju emancipacije žena u Crnoj Gori” autorke Nataše Nelević, u izdanju Nove knjige.

Štampanje knjige, koja je nastala u okviru inicijative za osnivanje Muzeja žena Crne Gore, podržalo je Ministarstvo kulture. U ulozi moderatora našao se Darko Nikolić.

Govoreći o tome kako je došlo do nastanka knjige, Nelević je istakla: ,,Ta knjiga je nastala iz moga zanimanja za nešto što se zove istorija žena, a opet to zanimanje za istoriju žena je nastalo iz zanimanja za feminističke teorije.”

Nastanku ,,Vodiča kroz istoriju emancipacije žena u Crnoj Gori” prethodili su projekti poput ,,Muzeja žena Crne Gore” u elektronskom izdanju, i knjige ,,Žene u Crnoj Gori od 1970. do 1915., ,,Istorijska čitanka”, a motivaciju za bavljenje ovim temom Nataša Nelević objašnjava na sljedeći način: ,,Istoričarka nijesam, ali prosto mi se činilo da u tom trenutku nije bilo dovoljno istoričara ili istoričarki, koji bi završili taj posao koji mi se činio važnim”.

Bilo je važno baviti se ovom problematikom, tvrdi ona, zbog vidljivosti činjenice da se u Crnoj Gori žene i dalje vide u nekim stereotipnim ulogama, kao stubovi porodice, neko ko je podržavao patrijarhat, ali je sa druge strane neosporno i to da su se, kad su god to političke i društvene okolnosti dozvoljavale, žene borile za svoja prava. ,,Kada govorimo o emancipaciji, govorimo o jednoj vrlo jednostavnoj stvari – biti svoj, imati mogućnost da samostalno donosiš odluke, emancipacija je prije svega to”, istakla je autorka ,,Vodiča”, pojasnivši da je svijest o postojanju istorijskog kontinuiteta borbe za emancipaciju žena u Crnoj Gori upravo bio povod za nastanak ,,Vodiča kroz istoriju emancipacije žena u Crnoj Gori”.

Istorija emancipacije žena vezuje se za istoriju smjene političkih i ideoloških diskursa, pa su određene politike, prema riječima autorke, ,,davale krila” ženama da iskoriste neka svoja prava. Ona je istakla i to kako smatra obrazovanje žena u eri socijalizma i ekonomsku nezavisnost žena, koja je nastala upravo kao rezultat obrazovanja, najvećim tekovinama emancipacije u dvadesetom vijeku. Međutim, govoreći o socijalističkom periodu, Nelević je istakla 1953. godinu kada se gasi AFŽ (Antifašistički front žena), koji je postojao od 1942. godine. Mnoge teoretičarke smatraju da je ta 1953. godina kraj jednog ambicioznog, revolucionarnog programa emancipacije žena, istakla je ona, navodeći da poslije ukidanja AFŽ-a, stvari kreću drugom stranom, pa polako počinje vraćanje na staro.

Na pitanje moderatora Darka Nikolića zašto socijalizam, u kome je došlo do velikih pomaka u borbi za ženska prava, nije napravio određeni otklon od patrijarhata, već mu se na kraju priklonio, Nataša Nelević je pojasnila kako je Jugoslavija početkom pedesetih godina, kada se gasi AFŽ, izašla iz perioda obnove i izgradnje, i prešla ono što se zove planska privreda, pa je, prema njenim riječima: ,,Država počela da se ‘uozbiljuje’, i onda se izračunalo da državu to mnogo košta, da je mnogo košta da nekvalifikovane žene kvalifikuje. Ispostavilo se da je jeftinije za državu da žene čuvaju djecu.” Mnoge žene nijesu odustale od borbe za svoja prava, od sticanja obrazovanja i ekonomske samostalnosti, ali im je život, upravo zbog promjene državne politike, postao mnogo teži.

Kraj epohe socijalizma i Jugoslavije, takođe je i kraj jedne politike rodne ravnopravnosti, koja se može okarakterisati kao klasna, a koja je potpuno drugačija od politike rodne ravnopravnosti današnjice. Devedesete godine donose uspon nacionalizma koji, prema riječima Nataše Nelević, ne mari ni za ženska prava, ni za ljudska prava, ni za bilo koja druga prava. ,,Postoji samo jedno pravo, to je pravo nacije – koja je ugrožena, pa u ime te ugroženosti moramo da se odreknemo mnogih svojih prava.” Tih devedesetih godina najveća patnja žena u Crnoj Gori bila je vezana za tranziciju, koja je išla u ‘paketu’ sa nacionalizmom i ratom, rekla je autorka ,,Vodiča kroz istoriju emancipacije žena u Crnoj Gori”.

Poredeći savremeni trenutak sa postignućima u borbi za emancipaciju žena u periodu socijalizma, Nelević je istakla kako se u socijalizmu vjerovalo da će rješavanjem klasnog pitanja doći i do rješavanja ženskog, tj. da se nejednakost generiše iz klasnog društva. Na kraju, mnoge stvari nijesu riješene, ali je to socijalističko društvo bilo socijalno senzitivno za položaj žena, njihova radnička prava i socijalnu sigurnost. Sa druge strane, nakon perioda devedesetih, sa početkom procesa evropskih integracija, preuzimaju se politike rodne ravnopravnosti u paketu sa raznih drugim politikama evropske zajednice. Danas se insistira na kulturno-identitetskim pitanjima i na normativnim pitanjima, vidljivosti žena u jeziku i zaštićenosti od govora mržnje, kako Nelević kaže: ,,S jedne strane se insistira na zakonima, na drugoj strani se insistira zapravo na ‘samodređenju žena i na to kako će žena da bude identifikovana na nekakvom kulturnom i simboličkom polju, ali su potpuno ostavljena po strani socijalna pitanja.” Insistira se na zakonima, ali se ne obraća pažnja na to da je veliki broj žena u Crnoj Gori koje nemaju uslove da pristupe svojima pravima. Tako je, prema vjerovanju određenog broja feministkinja, među kojima je i autorka ,,Vodiča kroz istoriju emancipacije žena u Crnoj Gori”, sva priča danas fokusirana na uspješne žene, karijeru i egoizam, a ne na one žene kojima treba pomoć.

Nataša Nelević je pozorišna kritičarka i teatrolog. Diplomirala je na Filološkom fakultetu Univerziteta u Beogradu, na odsjeku za opštu književnost i teoriju književnosti. Teatrološke kritike i pozorišne kritike pisala je u dnevnim listovima ,,Pobjeda”, ,,Dan”, ,,Glas Crnogorca”, zatim u nedjeljniku ,,Polis”, kao časopisima za pozorište i kulturu ,,Gest”, ,,MMart” i ,,Ludus”. Dobitnica je nagrade za pozorišnu kritiku ,,Sterijina nagrada” – Sterijino pozorje 2003. godine.