Nikšićani 12. maja proslavljaju svog zaštitnika Svetog Vasilija Ostroškog Čudotvorca, koji je ujedno i Slava nikšićkog Sabornog hrama.

Crkva je podignuta po inicijativi knjaza Nikole I, u čast poginulih crnogorskih i hercegovačkih boraca u oslobodilačkim ratovima protiv Turaka, u periodu od 1875. do 1880. godine. Imena ovih junaka upisana su na spomen pločama, koje se nalaze na sjevernom i južnom zidu crkve.

Tokom svoje posjete Nikšiću 1885. godine, Nikola I je prvi put obavijestio narod o namjeri o gradnji Saborne crkve, koju će posvetiti Svetom Vasiliju Ostroškom.

„U znak svoje vječne blagodarnosti, što je za vrijeme teških dana branio ovaj mučni narod, a osobito za pošlednjeg rata kada je svojijem Svetijem duhom krijepio srca, snažio mišice hrabrijeh sinova ove naše zemlje, te silna vojska Sulejman-paše ne moga pregazit put od nekoliko sahata za punijeh devet dana krvavijeh”, reče tada on.

Saborna crkva je podignuta prema projektu koji je uradio ruski arhitekta Mihailo Mihailovič Preobraženski, a gradnja se odvijala uz veliku pomoć Ruske pravoslavne crkve i carske porodice Romanov.

Na prijedlog inženjera Josipa Sladea, za izgradnju crkve bila je odabrana Petrova glavica, prvobitno visoka 16 metara, kao dominantna tačka u odnosu na okolinu. Kamen temeljac je položen 4. jula 1895. godine, uz sveti čin osvećenja koji obavio mitropolit Mitrofan Ban. Tim povodom gruvali su topovi sa starog utvrđenja Onogošta.

Kamenorezac Stanko Lepetić je na pročelju crkve iznad portala uklesao natpis: „Ovaj sveti hram posvećen imenu Svetoga Vaslija Ostroškog Čudotvorca, a u spomen pravoslavnih crnogorskih i hercegovačkih ratnika, poginulih za vjeru i otadžbinu, podiže blagovjerni gospodar Nikola I Petrović Njegoš, knjaz crnogorski, ljeta 1895.”

Hram je završen 10. avgusta 1899. godine, a njegovo osvećenje 15. avgusta 1900. godine na Veliku Gospojinu obavili su mitropoliti Mitrofan Ban i Sava Kosanović sa tri arhimandrita i 13 parohijskih sveštenika.

Hroničari su zabilježili da je toj svetkovini prisustvovao knjaz Nikola sa porodicom, knez Petar Karađorđević sa sinovima Đorđem i Aleksandrom, knez Frans Žozef od Batenberga sa porodicom, ruski diplomatski predstavnici sa ministrom rezidentom Konstantinom Arkadijevičem Gubastovim, kao i mnoge druge značajne ličnosti.

„Zadnjih dvadesetak godina, dolaskom mitropolita Amfilohija u Crnu Goru i obnavljanjem eparhije budimljansko – nikšićke 2002. godine, u kojoj je Nikšić postao jedan od administrativnih centara, počeo je da se obnavlja crkveni život. Devedesetih godina, iako je bio mali broj ljudi koji su dolazili u crkvu, i mali broj sveštenika, nikada nije bio prekinut kontinuitet bogosluženja u sabornom hramu. Od tog perioda počinje da se obnavlja crkveni život i sve više i više ljudi počinje da se vraća svojoj vjeri. Ipak je vjera mnogo vijekova bila glavni temelj bića naroda u Crnoj Gori“, kazao je protojerej Slobodan Jokić za naš portal, istaknuvši da je Saborna crkva puna vjernika svake nedjelje, te i da svake nedjelje dolaze ljudi koji se istinski okreću prema vjeri, koji počinju da poste, da se mole Bogu, da se pričešćuju, da žive hrišćanski.

Ono što posebno raduje protojereja Jokića jeste što je crkva puna mladih ljudi i djece, koji je redovno posjećuju. Ipak, posjete su tokom određenih perioda brojnije.

„Najviše ljudi bude u Sabornoj crkvi na Badnje veče, kada skoro cijeli Nikšić dođe da zajedno ložimo badnjake, na Vaskršnjoj liturgiji i na dan Svetog Vasilija. Takođe za vrijeme posta dolazi više ljudi nego inače, a i svake nedjelje crkva bude puna vjernika“, kazao je on.

Kako ističe, budući da je hram posvećen Svetom Vasiliju, tokom dana Svetog Vasilija svake godine se okupi veliki broj ljudi.

„Na prazničnoj liturgiji okupljamo se svi, pozovemo prijatelje, dobrotvore, priložnike, sve koje su na neki način vezani za Saborni hram, tu, uz pjevanje horova, režemo slavski kolač, proslavljamo našeg „patrona nebeskog“, molimo za njegov blagoslov, imamo svečani ručak. A poslije toga uveče počinje Litija“, opisuje protojerej Jokić.

Prva Litija, kako on navodi, kada su prvi put bile nošene mošti Svetog Vasilija, je održana 1996. godine, poslije rata koji je bio na našim prostorima. U to vrijeme je bilo mnogo samoubistava, ubistava, bio je veliki nered i tragedije su se događale našem narodu. Tada je bilo odlučeno uz blagoslov našeg tadašnjeg patrijarha Pavla, mitropolita Amfilohija i pokojnog igumana Ostroškog oca Lazara da se mošti Svetog Vasilija pronesu kroz Nikšić, a poslije su došli na ideju da i posjete svoje rodno mjesto u Hercegovini, Popovo polje, manastir Tvrdoš u Trebinju i na povratku da se pronesu mošti kroz naš grad, do Saborne crkve i nakon toga da se vrate u manastir Ostrog.

„Litija nosi jednu sabornu poruku, da svi treba da se okupimo i da uzmemo blagoslov od Svetog Vasilija, da kažemo svoje „Amin“, da se pomolimo za mir, ljubav, slogu, zajedništvo, prevazilaženje podjela“, poručuje on.

To je upravo to što nam donosi Vaskrs, čiji je duh i dalje prisutan u crkvi kako protojerej ističe, da je istina pobijedila laž, da je vječno pobijedilo smrtno, kada je pobijeđena smrt pobijeđeni su i zavist, ljubomora i mržnja i sve loše stvari koji nas opterećuju svaki dan.

„Svi mi, sveštenici i vjerni narod, ovdje u Sabornoj crkvi možemo da podijelimo sve naše grjehovne rane koje nosimo i da ih iscjelimo, i to da svjedočimo i ostalima, da im kažemo „Dođite i vidite“. Ali to prije svega zahtjeva naš preobražaj, da budemo dobri hrišćani, i kad to postanemo, ljudi će prepoznati da smo istinski u tome i tada će i oni željeti da učestvuju u takvom životu. To je glavno što nosi Saborna crkva, sa svojom ljepotom, svojom veličinom i svojim značajem“, zaključuje on.